12 ngày sống cùng những mẹ rùa ở Côn Đảo

Trương Thanh Duy, 29 tuổi, hiện đang sống và làm việc ở Cần Thơ với vai trò nhà sáng tạo nội dung du lịch trên mạng xã hội. Anh biết đến tour bảo tồn rùa biển tại hòn Bảy Cạnh (đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh) lần đầu vào năm 2018, qua kênh thông tin của trường đại học. Lúc đó, anh hào hứng lắm vì biết đây không chỉ là một hoạt động tình nguyện thiết thực mà còn là cơ hội để bản thân tích lũy trải nghiệm thực tế.

Mùa hè năm nay, anh Duy quyết định đăng ký tham gia làm tình nguyện viên bảo tồn rùa biển ở Côn Đảo. Đây là một trong 9 đợt kéo dài suốt mùa sinh sản của rùa từ tháng 6 đến tháng 9. Lần ra đảo này của Duy kéo dài 12 ngày, từ mùng 1 đến 12/7.

Trở thành "hộ sinh" của những mẹ rùa

Người bảo tồn rùa biển - đó là công việc chính của Thanh Duy trong những ngày ở đảo. Công việc diễn ra vào ban đêm khi rùa mẹ từ đại dương bò lên bãi cát đẻ trứng. Anh làm nhiệm vụ tuần tra, hỗ trợ rùa mẹ trong quá trình đẻ trứng, nghi nhận số liệu và di rời trứng về hồ ấp tập trung để tăng tỷ lệ nở.

Có những đêm trời mưa gió mạnh, đi bộ trên bãi cát dài dưới ánh đèn pin là một thử thách. Nhưng cảm giác được chứng kiến sự sống bắt đầu khiến mọi khó khăn tan biến dần.

Trong 12 ngày ở đảo Bảy Cạnh, nhóm của Duy đã hỗ trợ di dời 146 tổ trứng rùa, tương đương khoảng 15.000 quả trứng được đưa về hồ ấp. Không phải rùa biển nào bò lên bãi cũng đẻ trứng, có những mẹ rùa đào tổ gặp gốc cây hoặc địa hình không phù hợp liền quay đầu ra biển. 

Theo Trạm Kiểm lâm Hòn Bảy Cạnh, từ tháng 4 đến tháng 11 hàng năm, hơn 600 rùa mẹ tập trung lên những bãi cát thuộc Vườn quốc gia Côn Đảo để làm tổ, đẻ trứng, với hơn 150.000 rùa con được cứu hộ và thả về biển, với tỷ lệ trứng nở thành công lên đến 87%.

Sau khi giao phối 2-4 tuần, rùa đực trở về khu vực kiếm ăn, còn rùa cái lên bãi làm tổ đẻ lần đầu. Sau khoảng 11-13 ngày nghỉ tạo trứng, chúng đẻ lần tiếp theo. Một cá thể rùa mẹ trong mùa sinh sản bình quân đẻ 3 lần, chu kỳ sinh sản giữa 2 mùa là 1-5 năm.

"Tôi lần đầu chứng kiến rùa mẹ lên bờ đẻ trứng vào năm 2019, nhưng đến nay khi được nhìn lại cảnh tượng ấy, cảm xúc bồi hồi vẫn vẹn nguyên", anh Duy chia sẻ. 

Rùa mẹ từ từ bò lên bãi cát, chậm chạp và nặng nhọc. Dưới ánh đèn pin, tôi thấy rõ từng chuyển động của đôi vây sâu đang đào tổ, xen lẫn những tiếng thở khàn khàn vọng lại trong đêm tĩnh lặng. 

Rùa mẹ từ từ bò lên bãi cát, chậm chạp và nặng nhọc. Dưới ánh đèn pin, tôi thấy rõ từng chuyển động của đôi vây sau đang đào tổ, xen lẫn những tiếng thở khàn khàn vọng lại trong đêm tĩnh mịch. 

Nhiều mẹ rùa có kích thước lớn hơn tưởng tượng, một số còn bị mất mai hoặc cụt chân có thể do động cơ thuyền hoặc tác động từ con người. Nhưng chúng vẫn kiên cường bò lên bãi cát, đào tổ, đẻ trứng và lặng lẽ trở về biển. Đó là bài học sống động về bản năng sinh tồn.

"Tôi đặc biệt nhớ một mẹ rùa mang ký hiệu PH6854 đến từ Philippines. Tính từ đầu mùa sinh sản năm nay, 'bà mẹ quốc tế' này đã đẻ 5 tổ trứng, tổng cộng 506 quả trứng tại hòn Bảy Cạnh", anh Duy chia sẻ.

Sự sống trở về nơi bắt đầu

Khi đi bên cạnh rùa mẹ trong giây phút trở về biển, Duy chợt nghĩ có thể 20 năm hay 30 năm trước, chính mẹ rùa này cũng từng là một chú rùa con bé nhỏ, được sinh ra tại bãi cát Côn Đảo và bò ra lại đại dương. Sau hàng chục năm lênh đênh, nó lại quay về đúng nơi bắt đầu để tục một vòng đời mới. 

Trước chuyến đi, Duy chỉ hiểu sơ lược rùa biển là loài có nguy cơ tuyệt chủng. Nhưng sau trải nghiệm này, Duy càng hiểu sâu sắc hơn. 

Sau khoảng 45-60 ngày, trứng sẽ nở tự nhiên. Những chú rùa con sẽ được thả ngay tại bãi cát - nơi rùa mẹ đã từng lên đẻ trứng - để chúng được tự bò về biển và đánh dấu "quê hương" của mình.

Từ lúc nở ra, rùa con phải tự bơi ra biển, sống một mình trong môi trường khắc nghiệt. Nếu may mắn sống sót hàng chục năm, chúng sẽ quay lại đúng nơi sinh ra để đẻ trứng.

Nếu không có các chương trình bảo tồn, tỷ lệ sống sót của rùa con là rất thấp.

"Điều làm tôi ấn tượng nhất là khoảnh khắc thả rùa con về biển lúc bình minh. Hàng chục chú rùa nhỏ, vừa nở từ trứng, gắng gượng bò về phía đại dương.

Mỗi cá thể rùa con có xác suất sống sót rất thấp nên việc được cùng đồng đội bảo vệ những bước đi đầu đời của chúng khiến tôi cảm thấy hành trình này thật sự xứng đáng.

Tôi hy vọng chuyến đi của bản thân có thể truyền động lực đến người trẻ. Nếu có dịp, bạn hãy thử một lần tham gia bảo tồn rùa biển tại Côn Đảo, không chỉ để du lịch mà để lắng nghe, quan sát và kết nối thật sự với thiên nhiên", anh Duy chia sẻ.

Dù là hành động nhỏ như nhặt rác, bảo vệ tổ trứng hay đơn giản là đứng yên trước cảnh rùa mẹ bò lên bãi cát… tất cả đều có ý nghĩa.

Hơn cả một chuyến đi, anh Duy nhận được những tình bạn đáng quý từ 12 ngày sống cùng những người đồng hành chung đam mê. Chính họ, cùng rùa biển và đại dương, giúp Duy hiểu rằng, sống chậm lại để lắng nghe tự nhiên cũng là một cách để trưởng thành.

Xem thêm: 9x Tây Ninh kể chuyện làm "hộ sinh" cho rùa biển, góp phần bảo tồn loài sinh vật quý hiếm trong sách đỏ Việt Nam