Ông Tây và ký ức "dẫn lối" du khách nước ngoài đến Việt Nam thời mở cửa

Mark Bowyer sinh ra ở Sidney (Australia). Ông có mối liên hệ sâu sắc với Việt Nam từ sau chuyến bay đầu tiên của hãng Qantas tới TP.HCM năm 1990 để thực hiện dự án xuất bản sách về việc mở cửa nền kinh tế Việt Nam. Thời điểm đó, khách nước ngoài được yêu cầu phải xuất trình "giấy phép du lịch" - xin tại các cơ quan công an địa phương. Dù có giấy phép, du khách chỉ được tham quan một số điểm.

Chuyến đi này đã khơi dậy trong ông một chiến dịch quảng bá du lịch Việt Nam với khách phương Tây. Mark sử dụng slogan "Việt Nam - sau cơn mưa trời lại sáng", kèm bức hình sông Hương thơ mộng ở Huế chụp năm 1990. Slogan này thể hiện rõ những điều mà Mark muốn truyền tải tới du khách: Dù còn dấu vết tàn phá của chiến tranh khắp nơi, hành trình sắp tới không phải để khám phá một Việt Nam u ám. Hiện tại, nếu tới TP.HCM du khách vẫn có thể thấy một phiên bản poster khổng lồ treo ở quán Old Compass Cafe.

Sau chuyến đi, Mark Bowyer cùng một người bạn có ý định mở công ty du lịch nhỏ chuyên đưa khách quốc tế, đặc biệt là khách Australia tới tham quan, khám phá Việt Nam. Tuy nhiên, ý tưởng này bị người thân phản đối với 2 quan điểm: Thứ nhất, họ không nghĩ du khách muốn đến một quốc gia vừa trải qua mất mát sau chiến tranh là một ý tưởng hay; thứ hai, họ nghĩ người bản xứ sẽ có thái độ thiếu thân thiện với khách quốc tế, nhất là nhóm đến từ phương Tây.  "Nhưng tất cả đã nhầm, người Việt rất hiếu khách và lạc quan. Sự hài hước của họ thật ngoài sức tưởng tượng", Mark nói. 

Đến năm 1993, bất chấp sự phản đối, ông đã sáng lập Travel Indochina - tập trung vào những chuyến du lịch Đông Dương. Một trong những tour đầu tiên công ty cung cấp là hành trình "The New Vietnam" (Việt Nam mới) từ Hà Nội vào TP HCM trên tàu Thống Nhất 16 ngày.

Chuyến đi đầu tiên vào tháng 3/1993 với 12 du khách Australia. Tour du lịch này được đặt tên như vậy là vì Việt Nam đang bước vào thời kỳ đổi mới, mọi thứ đều hấp dẫn và bất ngờ với du khách quốc tế. Sau hàng thập kỷ chiến đấu, một thời kỳ tươi đẹp hơn với sự chuyển mình nhanh chóng đang đợi ở phía trước.

"Ấn tượng lớn nhất với các du khách là hình ảnh một dân tộc hướng về phía trước, tràn đầy sự lạc quan dù trong tim không quên đau thương quá khứ", ông nói.

Việt Nam năm đó là quốc gia thuộc nhóm nghèo trên thế giới. Đường sá trong trí nhớ của Mark "rất tệ", chất lượng khách sạn ở mức trung bình. Thậm chí, khách sạn mà họ lưu trú ở Quảng Ngãi còn chưa hoàn thiện. Song Mark không nghe lời phàn nào từ 12 du khách.Họ đều nghĩ đó là một cái giá rất nhỏ để trải nghiệm Việt Nam trong thời kỳ rất đặc biệt. Thực tế, ngành dịch vụ lúc đó còn thiếu chuyên nghiệp nhưng những người dân địa phương đã bù đắp cho du khách bằng sự ấm áp và cá tính đặc biệt.

Khi đó, chuyến tàu Thống Nhất cũng rất đơn sơ - giống tưởng tượng của hầu hết mọi người. Nhưng người dân địa phương đã khiến trải nghiệm của các du khách trở nên đặc biệt hơn bao giờ hết. Thời điểm đó, rất ít người nước ngoài xuất hiện nên sự hiện diện của đoàn khách Australia khiến mọi người chú ý. Họ cùng nhau tổ chức một bữa tiệc nhỏ trong khoang tàu và thỉnh thoảng nhân viên đường sắt còn ghé vào góp vui.

Mark chia sẻ, những du khách Austrailia vốn sống trong sự thoải mái và hòa bình nhưng họ nhận thức rõ nỗi đau của người Việt sau chiến tranh, nhất là khi lệnh cấm vận của người Mỹ có hiệu lực. Vì thế, họ rất xúc động khi cảm nhận được nỗi đau của người Việt khi đứng trước Tượng đài vụ thảm sát Mỹ Sơn. Họ cũng ghé thăm địa đạo Củ Chi để được nghe những câu chuyện thời chiến được kể bởi chính những cựu du kích.

"Chiến tranh không phải thứ duy nhất để khám phá, các vị khách còn bất ngờ vì đam mê nhạc pop và karaoke của người Việt", Mark nói. Ông cho biết họ đã nghe nhiều ca khúc của Lobo hay ABBA suốt hành trình.

Mark còn chia sẻ thêm, họ tham khảo một số cuốn sách về Việt Nam để tạo nên trải nghiệm độc đáo nhất cho những chuyến đầu tiên như Heroes của John Pilger. Tuy nhiên, hạn chế thời điểm đó là nội dung sách chủ yếu xoay quanh chiến tranh Việt Nam và góc nhìn của người Mỹ. Các nhân vật lịch sử Việt Nam được đề cập khá sơ sài.

Năm 2006, Mark rời Travel Indochina, thành lập Rusty Compass để đem đến những chuyến du lịch cho thấy sự thay đổi của châu Á. Sau 30 năm kể từ chuyến tàu Thống Nhất, Mark vẫn tiếp tục điều hành những tour du lịch khám phá Việt Nam - được lấy cảm hứng từ những tour đầu tiên nhưng có nhiều đổi mới.

"Vietnam by the Book" - hành trình 16 ngày - là một điển hình khi được xây dựng dựa trên ba cuốn sách trong đó có Người Mỹ trầm lặng của Graham Greene.

Sau những năm tháng gắn bó với du lịch Việt Nam, Mark  nhận định: Việt Nam là điểm đến tuyệt vời với những câu chuyện văn hóa, lịch sử và cảnh đẹp. Ông yêu đất nước này đến nỗi có thể nói thạo tiếng Việt. Ông cho rằng du lịch Việt Nam còn có thể phát triển hơn nữa nếu tập trung vào tôn vinh con người và những câu chuyện của họ, bớt đi các công trình bêtông.

"Du khách vẫn luôn tò mò và thách thức với chúng tôi là làm thế nào để đưa họ khám phá những câu chuyện văn hóa, lịch sử theo cách sâu sắc hơn", ông nói.

Xem thêm: Khách Tây và ký ức phượt khắp Việt Nam cách đây 31 năm: Cầm 1 triệu đồng ăn tiêu xả láng